Монгол эр

Итали гутал, Герман костюм, Швейцар цагтай нэгэн МОНГОЛ эр Голланд шар айраг ууж, Япон зурагтаар Америк кино үзэхээр Румын тавилгатай албан өрөөгөө цоожлоод Солонгос хөнгөн тэргэндээ сууж одов. Та энэ өгүүлбэрийн гол алдааг олов уу? Хэрвээ тэмдэг нэрүүдийг нь авчихвал Монгол эр маань "нүцгэн" үлдэж байгаа биз...

BCM Mongolia NewsWire Highlights: Syndicated Loans, Trouble at Home & Fun in Beijing

Business
EBRD syndicated loan to MCS, first in Mongolia; Baganuur Mines to expand development operations; USD 100 million Kazakh-Mongolian investment fund being set up; Take-over bid circular and QGX directors' circular mailed; Ivanhoe explains delay on Oyu Tolgoi; French expertise for coal liquefaction; Inspection agency halts mining at Tavan Tolgoi; Leighton looks to expand into Mongolia, Siberia.

Economy
Monetary policy implementation by Central Bank; Budget surplus comes down from last year; GDP rises 13.3 per cent; Unemployment up as new jobs are created; More freight makes up for fewer passengers; Costs rise along with petrol, diesel prices; More money for Mongolia Development Fund.

Politics
Parliament tries twice to meet, and fails; Leaders mix business with pleasure in Beijing; MPRP shows up inconsistency in DP stand; Polar Star for Japanese Ambassador; Embassy in Canberra soon; Ruling party continues to be homeless; People prefer stocks to cash in “wealth share"

For more business news and membership information on BCM, visit
http://bcmmongolia.org/.

PARLIAMENT TRIES TWICE TO MEET, AND FAILS
There were two attempts to hold a session of the new Parliament on August 14 and both failed. The first meeting was called at 11.30 am. All MPRP members were present, and so were S.Oyun from the Civil Will party, and the lone Independent, Z.Altai. The two DP leaders who are now supporting an early swearing in, E.Bat-Uul and B.Batbayar, were also seen. With the rest of the DP members staying away, however, there was no quorum and it was decided to meet again at 3 pm. This also did not have enough members and so could not be held. A resolution seems likely in the next few days. Hectic consultations are pointing to some sort of a coalition being worked out. The MPRP has two factions, one led by the present Prime Minister, S.Bayar, and the other by his predecessor in office, M.Enkhbold. A rough count gives both leaders the support of an equal number of 23 MPs. Both factions would like to dominate the next government, formed either by the MPRP or by the party with others’ support. The winner at the stakes might well be the one who succeeds in getting the DP’s support. There is division within that party also on which faction to support and on what terms. One group is led by E.Bat-Uul and B.Batbayar, who have come out in open favor of new MPs taking the oath without any further delay. Meanwhile the DP Executive Board has decided to discuss the issue of expelling E.Bat-Uul and B.Batbayar from the party.share”.

EBRD SYNDICATED LOAN TO MCS, FIRST IN MONGOLIA
As its first syndicated loan in Mongolia the EBRD is providing a US $13 million credit to MCS Coca-Cola LLC, a privately-owned local soft-drinks producer, to help it raise production, expand its product range, and most importantly, improve its wastewater treatment and recycling processes. MCS will use the funds to construct a greenfield bottling plant to increase its production capacity. The new wastewater treatment and recycling plant, to be used by a neighboring MCS-APB brewery, will allow the company to recycle water up to five times more than now to discharge to the municipal sewage system (once treated).
MCS, which holds the franchise for Coca-Cola products in Mongolia, is one of the largest private companies in the country. According to the President of MCS Holding LLC, this expansion project partially funded with EBRD support will help take the company’s business to a different level and promote local manufacturing, employment, and environment-friendly production.\\

BAGANUUR MINES TO EXPAND DEVELOPMENT OPERATIONS
The Baganuur Mines Company has decided to enlarge its development area to twice its present extent. The 30-year-old company currently spends Tg 40 billion annually on development operations, and in recent years it has been facing financial challenges in conducting exploration and development work.
Coal from Baganuur’s mines meets 40% of the entire demand of Mongolia. More important, the mines supply 60% of the demand in Ulaanbaatar and thus their coal is indispensable for generating electricity and heating in the capital city



LEADERS MIX BUSINESS WITH PLEASURE IN BEIJING
State leaders of Mongolia, invited to watch the opening ceremonies of the Olympic Games, took advantage of their visit to hold important talks. President N.Enkhbayar has met with Chinese President Hu Jintao to suggest several new areas of cooperation. These include projects like building a second railway line connecting the two capitals, building a new railway in north Mongolia as part of the North East Asia Project, developing the capacity of Zamyn Uud to handle trade, increasing oil exploration efforts, building a refinery, particularly for the petroleum that Mongolia will be importing from China, and building a power station in south Mongolia near the Shivee Ovoo coalmines.

President Hu promised careful consideration of all the proposals, and suggested setting up a mechanism to work on food safety and security as soon as possible, renewing the present general agreement on cooperation in several sectors, and working on a new agreement on labor.
Ulaanbaatar Mayor T.Bilegt, also in Beijing, met with officials of the Chinese Road and Bridge Construction Corporation, which is listed among the world’s 500 biggest corporations. The company has expressed interest in road building jobs in Mongolia and has conducted related surveys. It also presented proposals to the Mayor about solving the problems of Ulaanbaatar road networks.

For more business news and membership information on BCM, visit
http://bcmmongolia.org/.

FC МАХН vs Ардчилал United (Эх сурвалж: araichdee.blog.banjig.net)

За ийнхүү дөрвөн жилд нэг удаа болдог цомын төлөөх шигшээ тоглолт эхлэхэд бэлэн болж байнаа. FC МАХН багийхан өөрсдийн үндсэн өмсгөл болох улаан өнгийн хослолтой гарч ирсэн харин тэдний өрсөлдөгч Ардчилал United цагаан цэнхэр хослолтой тоглоно. Энэ хоёр багийн түүхийн тухайд гэвэл FC МАХН нь цомын далан удаагийн аварга болж байсан гэхдээ тэр үед Монголын лиг ганцхан багтай, тиймээс ямар нэгэн тоглолт бололгүй шууд аваргын цомыг гардуулдаг байсан. Эмээ өвөө зонхилсон энэ клубын фанатууд дээрхи амжилтаараа үнэхээр бахархдаг юмаа. За хоёр багийн ахлагчид болох Ховордорж, Баярдино нар гар бариснаар тоглолт эхэллээ. Талбайн ерөнхий шүүгчээр МАХН –ийн гишүүн, хажуугийн хоёр шүүгчээр МАХН –ийн гишүүн харин туслах шүүгчээр өмнө нь МАХН –ийн гишүүн байсан АН –ийн гишүүн тус тус ажиллана. Аrd Utd –ийн довтолгоо, Ховороо хуурлаа цохилоо ээл дээ. Санамсаргүй нэгэн бөмбөг хаалганд орлоо, гэхдээ МАХН –ийнхан тайван байна аа. Тоглолт дөнгөж эхлээд байгаа учир тэдэнд боломж бий. МАХН довтолж байна, тэнд цаана Арвин орилоол гүйгээд байна даа, гэхдээ Баярдино дамжуулсангүй, Нямка авлаа, ямар удаан юм бэ, түүний бөмбөгийг Женаро Кёкшү цэвэрхэн тасаллаа, дамжууллаа, Алтанхуяг жигүүрээр орсон кросс хаялаа мөргөлөө.... за энэ бол гоол байлаа. Ардчилал United-ийн довтолгоо сайндаа биш манайхны хамгаалалт болохгүй байна аа. Тайлбарлагч миний хувьд аль нэгэн багийн талд орох ёсгүй болж буй тоглолтыг яг процессоор нь хүргэнэ. Хүрэлсүхийн довтолгоо, тэнд цаана Арвин орилоол гүйгээд байна даа, Хүрэлсүх дамжуулсангүй, Арвин хүнээсээ өөрөө булааж авлаа Дархан Аваргад хаясан, аварга авангуутаа дэндүү хүчтэй цөлчлөө дөө, харамсалтай. За ингээд AН Utd –ийнхан довтолж байх хойгуур үзэгчидтэйгээ утсаар холбогдъё,,,

Баярдино бөмбөгөнд хүрсэн таслуулчихлаа. БатҮүл бөмбөг авсан түүнийг гурван талаас нь жийж унагалаа, үсдлээ ... найруулагчаа реклам реклам.

Бат-үүл бэртэл гайгүй юм шиг байнаа, тархи нь хагарсан хөл нь баг зэрэг доголж футболк нь ялимгүй ханзарсаныг эс тооцвол төдийлөн ноцтой зүйл болоогүй. Шүүгч улаан хуудас өргөөд хүрээд ирлээ хэнд өгөх юм болоо, үсдэж татсан МАХН –ийн тоглогч авах байхаа. Заа Бат-үүлд өөрт нь улаан хуудас өгчлөө баашилсан гэж үзсийн болуу, удаашруулсан бичлэгээс харъя, эхлээд хөл рүү нь жийсэн унаагүй, цээж рүү нь тийрсэн тэссэн цаанаас жигүүрийн хамгаалагч ирээд алгадсан дараа нь Арвин үсдсэн, за энд яах аргагүй өөрөө МАХН –ын тоглогч руу муухай харсан юм байна аа. Шүүгч маш сайн анзаарлаа, ингээд AН Utd арвуулаа үлдлээ. Энэ бол МАХН –ы хувьд гоол оруулах сайхан боломж юмаа. Энхбалдо довтолж байна, тэнд цаана Арвин орилоол гүйгээд байна даа, дамжууллаа, бөмбөгөнд хүрэх хүн байсангүй. АН –ынхан довтолж байна, статистик үзүүлэлтүүдийг танилцуулъя тооны харьцаа одоогийн байдлаар 2 : 0 отон тоглолтонд АН Utd нийт 15 удаа орсон, бөмбөг эзэмшилт АН United 70%, тэгэхээр чинь FC МАХН 71%.... Биднийг ярилцаж байх хооронд тооны харьцаа 3 : 0 болжээ АН тэргүүлсэн хэвээр байна.

Тоглолтын 28 дахь минутанд шүүгч шүглээ үлээж эхний хагасыг өндөрлүүллээ. Хоёрдугаар үед биднийг улам илүү сонирхолтой тоглолт хүлээж байнаа. Тоглолтын хоёрдугаар хагас эхэллээ. Энд цугласан зарим нэг МАХН –ын фанатуудад мөнгө тарааж байна, мөнгө авч чадаагүй зарим нь уурандаа цамцан дээрхи бичигнээсээ М,Х хоёр үсгийг нь урж аван хаялаа. АН –ын довтолгоо, Ховороо хоёр хүний өөдөөс довтолж байна, Гончигоод хаялаа цохилоо, ..цохилоо, цохилоо, дэвслээ, үсдлээ, дэвслээ, шүүгч ирж салгалаа. МАХН –ын хамгаалагчид нэлээд шатжээ. Гэмтэл авсан Гончигоогийн оронд Гүнээ орж ирлээ. Гүнээгийн хувьд хувийн тоглолт сайтай, өөрийнх нь баг нь төдийлөн амжилт олохооргүй жижиг баг байсан учраас АН Utd багт ирсэн. Гүнээ довтолж байна, дамжууллаа... Тоглолт болж буй цэнгэлдэх хүрээлэнгийн тог тасарлаа, ... Ямар учраас цахилгааны саатал гарсаныг тодруулах ажлын хэсэг гарсан гэсэн мэдээлэл байна. ... за ашгүй тог ирлээ тоглолтынхоо тайлбарт эргэн оръё, тог тасарсан нэлээд хэдэн минутын хугацаанд FC МАХН –ынхан хоёр ч бөмбөгийг хаалганд оруулж тооны харьцааг 3 : 2 болгож ойртууллаа. Харин Ардчилал United –аас дахин нэг тоглогч улаан хуудсаар торгуулан хөөгдөж талбайд есүүлэхнээ үлджээ. Ер нь бол FC МАХН –ынхан үндсэн тоглолтоо гаргаж эхэллээ, Лүндээ довтолж байна, тэнд цаана Арвин орилоол гүйгээд байна даа, таслууллаа Ардчилал United сөрөг довтолгоонд орлоо МАХН –ы хамгаалагчид АН –ын довтлогч руу мөнгө сарвайгаад л байна даа, тэрнийхээ оронд түрүүнийхээ хүчтэй хамгаалалтыг хийсэн нь дээр дээ, за тэр, мөнгийг нь авсангүйд уурлан АН -ын довтлогчийг шууд өшиглөөд унагаачихлаа. Хоёр тоглогчийн маргааныг шүүгч ирж салгалаа, ер нь бол FC МАХН харьцангуй илүү тоглож байна. МАХН –ын довтолгоон үргэлжилж байна, харамсалтай нь бөмбөгөө таслууллаа Ховороо бөмбөг авлаа хуурлаа, энэ юу вэ талбайд өөр нэг бөмбөг орж ирлээ, орж ирсэн нөгөө бөмбөгийг МАХН –ын довтлогч Баярдино авч цохин гоол орууллаа тооны харьцаа 3 : 3. Баярдино чи үнэхээр МАХН –ын шигшээ багийн од нь юмаа. Буруу бөмбөгөөр тоглосон АН United –ын хоёр хүн улаан карт авч хөөгдлөө, бусад тоглогч шар хуудас авлаа. Долоон тоглогчтой болсон ч АН –ынхан дутахааргүй тоглож байна. Тоглолтын үндсэн цаг дууслаа одоо шүүгч өөрийн мэдлийн хэдэн минутыг сунгана. Шүүгч 10 минут сунгажээ энэ бол МАХН –д тоог илүү гаргаж хожих сайхан боломж юм. ... Цаг дууссан, гэвч шүүгч тоглолтыг зогсоосонгүй яагаад ч юм МАХН торгуулийн цохилт цохихоор боллоо. Харин АН –ын хаалгач шар авлаа, ингээд түрүүн нэг шар авсан тул хоёр шар карттай болж хөөгдлөө. Ийнхүү Баярдино хоосон хаалганд бөмбөгийг цохихоор боллоо, цохилоо хөндлөвч онолоо гэхдээ хажуугийн шүүгч бөмбөгийг тооцжээ, үнэхээр гайхалтай, тоглолтын эцсийн мөчид тэд хожиж чадлаа эрхэм хүндэт үзэгчдээ. Энд фанатуудын уур бухимдал дээд цэгтээ хүрч байх шиг харагдана, гэхдээ шүүгчийн шийдвэр бол шүүгчийн шийдвэр нэгэнт гарсан шийдвэрийг эсэргүүцээд ямар ч нэмэргүй юмаа. Харамсалтай нь зарим нэг согтуурсан фанатууд талбайд орж ирэн тоглолтыг тасалдууллаа.

САЙХАН НААДААРАЙ

World Bank Approves Three Projects in Mongolia

The World Bank’s Board has just approved a grant totaling US$ 15.3 million awarded to three big projects in Mongolia.
US$ 1 million is granted for additional financing under the Rural Education and Development Project (READ), US$ 9.3 million for a Mining Sector Technical Assistance Project (MSTA), and US$ 5 million for the Enhanced Justice Sector Services Project (JSSP). Since December 2007, the Government of Mongolia has been working with the One Laptop per Child Foundation (OLPC) to introduce 20,000 XO laptop computers (computers specifically designed for primary school children) into the country’s schools to improve the quality of education.

In association with this ongoing initiative, the Mongolian government has requested additional financing under the World Bank’s Rural Education and Development Project (READ) to support its ongoing collaboration with OLPC, hoping to use READ to enhance the value of the XO laptop computers by integrating children’s digital libraries for students in rural schools.
The Enhanced Justice Sector Services Project will assist Mongolia implement its “Millennium Development Goals-Based National Development Strategy” (NDS) by strengthening government institutions and improving the legal environment in an effort to ensure transparency and the accessibility of public services.

In 2007, the Parliament of Mongolia completed preparation for a “Millennium Development Goals-Based National Development Strategy” in which the concepts of law, justice and human rights figure prominently. A working group, established by the Ministry of Justice and Home Affairs, also evaluated the impact of The World Bank’s Legal and Judicial Reform Project in December 2007, noting the importance of a comprehensive public and legal education and the need to continue the improvement of both the IT and physical infrastructures of the Supreme Court and the Court Enforcement Agency.
The proposed Mining Sector Technical Assistance project is seen as the first phase of a longer-term engagement to support the Government in developing this key sector in the economy.

Mongolia is experiencing a boom in its mining sector, which brings new opportunities as well as major challenges. Mongolia has a range of potential world-class mineral deposits, and has attracted considerable investment in exploration in recent years. In 2007, mining directly accounted for about 20 percent of the GDP, 56 percent of gross industrial output, 69 percent of exports, and 36 percent of government revenue.

Mongolia’s mining sector has the potential to contribute significantly to further economic growth. However, its successful development will, largely, depend on the government’s ability to establish and maintain a competitive and stable regulatory and fiscal framework, prudently and transparently manage its mineral wealth to the benefit of all its population, and ensure sound environmental and social governance.

“We are very pleased to be able to provide support to the Government of Mongolia and its people to enhance the positive outcomes from mining sector development which are crucial for Mongolia’s further economic development” said Arshad Sayed, Country Manager and Resident Representative of the World Bank in Mongolia.

The MSTA project is designed to help assist the government enhance the effectiveness in regulating and managing the mining sector, and to assist increase the sector’s contribution to the national budget. It will also help to manage the effective distribution of benefit streams, and a sustainable economic growth through commodity price cycles. On the more technical level, the project will work to develop further the regulatory framework for mining, improve the capacity of the government to effectively monitor the mining sector, as well as increase the availability of geological data and support programs to mitigate the health and safety risks for artisanal and small-scale miners.

“The much focused project development objective for this first phase is to assist the government develop further the legal and regulatory framework for the mining sector that meets the needs of government, industry, and civil society. This includes the operation of Erdenes MGL LLC according to international standards, standards we would expect from a stock exchange listed mining company,” noted Graeme Hancock, Senior Mining Specialist and TTL for the MSTA project and the World Bank.
World Bank will provide the project with US$ 9.3 million, of which US$ 4.2 million is a grant and US$ 5.1million is credit (interest free soft loan). In addition to the World Bank assistance, other external partners such as GTZ, ADB, EBRD and IFC have also committed technical assistance to the mining sector of Mongolia.

The Project consists of five main components.
1. Strengthening the capacity to manage mining sector revenues in the Ministry of Finance and the General Department of National Taxation.
2. Improving regulatory capacity to manage mining sector development in the Ministry of Industry and Trade and the Mineral Resources and Petroleum Authority of Mongolia (MRPAM).
3. Developing the capacity for management of state equity in Erdenes MGL Company.
4. Project management in the Ministry of Finance.
5. Infrastructure development strategy to support Sustainable Development of South-Eastern Mongolia with a multi-stakeholder group comprising both central government ministries and aimag governments.

In addition, there will be collaboration with the Ministry of Nature and Environment, particularly on capacity building for environmental monitoring and the development of a regulatory framework for mineral sector development.
Project assistance would address a range of issues across government agencies, including management of macroeconomic impacts of large mining sector developments, improving the minerals sector tax collection and audit capacity; clarification and improvements in the minerals sector benefit distribution; and capacity building for managing the environmental and social impacts of mining.

Another core focus of all Project activities will be the development of human resources capacity within government agencies.
A Project Implementation Unit will be established by the Ministry of Finance, Mongolia , which has prior experience in implementing World Bank projects and is presently responsible for implementing the Governance Assistance Project.

Inner Mongolia: UNPO Appeal for Jaranbayar Soyolt

The whereabouts of Mongolian human rights activist Jaranbayar Soyolt have been unknown since he was detained on 6 January 2008 at Beijing Capital International Airport by Chinese authorities, for alleged involvement in "overseas activities harmful to China's security." UNPO has appealed to Chinese authorities to reveal Mr Soyolt’s whereabouts and treat him humanely and in accordance with basic standards of criminal justice.

The Hague, 16 June 2008 – On 6 January 2008, Jaranbayar Soyolt, a citizen of Mongolia, was detained by immigration officials at Beijing Capital International Airport. Jaranbayar Soyolt is a nonviolent human rights activist and a founding member of several exiled dissident groups based in Mongolia.

According to Amnesty International, Jaranbayar Soyolt telephoned one of his colleagues on 11 January 2008 under duress from Chinese authorities. Jaranbayar Soyolt said he was being detained in Beijing because of problems with his passport, and asked that nothing about his arrest be revealed to foreign media in order not to "make things worse". As a result of this threat, his family has not publicized his case until recently. They have not had any further contact with Jaranbayar Soyolt since this telephone call.

On 31 January 2008, the Beijing Public Security Bureau confirmed that Jaranbayar Soyolt had entered China through the airport on 6 January 2008, though the Bureau had previously denied any knowledge of his whereabouts.

Jaranbayar Soyolt suffers from ill-health, and in the light of this and of persistent reports about torture and other ill-treatment of political dissidents in China, UNPO is extremely concerned for his well-being and safety.

Given that the human rights record of the People’s Republic of China is currently under close scrutiny ahead of the 2008 Beijing Olympics, this is an opportunity for China either to demonstrate to the international community that it respects international human rights norms or to reaffirm the world’s doubts in this regard.

Based on the above UNPO has appealed to the Beijing Public Security Bureau and the Beijing Municipal Justice Bureau to:

- reveal the whereabouts of Jaranbayar Soyolt, who was detained at Beijing Capital International Airport on 6 January;

- release Jaranbayar Soyolt immediately, or charge him with a recognizable criminal offence and ensure he is tried promptly in proceedings which meet international fair trial standards;

-provide assurances that Jaranbayar Soyolt is treated humanely in detention, and not tortured or ill-treated;

- give Jaranbayar Soyolt immediate and regular access to his family, a lawyer of his choice, and any medical treatment he may require.


APPEALS TO:

Director of the Beijing Public Security Bureau

MA Zhenchuan Juzhang

Beijingshi Gong'anju

9 Qianmen Dongdajie

Dongchengqu

Beijingshi 100740

People's Republic of China

Email: wbjc@sohu.comThis e-mail address is being protected from spam bots, you need JavaScript enabled to view it

Salutation: Dear Director





Director of the Beijing Municipal Justice Bureau

WU Yuhua Juzhang

Beijingshi Sifaju

12 Xinjiekouwaidajie

Xichengqu

Beijingshi 100088

People's Republic of China

Email: webmaster@bjsf.gov.cnThis e-mail address is being protected from spam bots, you need JavaScript enabled to view it

Salutation: Dear Director





COPIES TO:

Ambassador to the People's Republic of China

Dr Galsen BATSUKH

Embassy of Mongolia

No 2, Xiushui Beijie Jian Guo,

Men Wai Da Jie

Beijing,

People's Republic of China;
Fax: +86 10 6532 5045

The fax number listed can be unreliable, please keep trying.



And to diplomatic representatives of China accredited to your country.



PLEASE SEND APPEALS IMMEDIATELY.

Inner Mongolia: Dissident Arrested in Beijing

Inner Mongolian dissident, Jiranbayariin Soyolt has been arrested in Beijing on false accusations. His whereabouts remain unclear as Chinese officials refuse access to him.

Below is an article published by the Southern Mongolian Human Rights Information Center:

Jiranbayariin Soyolt, a Southern (Inner) Mongolian dissident in exile and a citizen of Mongolia, was arrested in Beijing Capital Airport on January 6, 2008, while on a business trip to China along with two other Mongolian citizens Mr. Purevsuren, President of Mon-Energeo HHK, and Mr. Bat-Erdene, partner of Purevsuren. The three left Ulaanbaatar, capital of Mongolia, on January 6 [2008], 11:45 AM, with Air China airline and arrived at the Beijing Capital Airport on January 6 [2008], 1:00 PM.

According to a written communication to SMHRIC [Southern Mongolian Human Rights Information Center] by Ms. Tuyaa, wife of Soyolt, Purevsuren and Bat-Erden entered the airport customs check followed by Soyolt. After waiting for Soyolt outside the customs check for two hours, Purevsuren and Bat-Erden returned to the customs counter to inquire about the reason for Soyolt’s delay. At the customs counter, they saw Soyolt in handcuffs surrounded by 5 policemen. Upon seeing them, Soyolt told them that he has been arrested by the Chinese police and asked them to contact his family and the Mongolian Embassy in Beijing immediately on his behalf. Purevsuren contacted Soyolt’s family immediately to inform the family members of what had happened to Soyolt in Beijing.

Soyolt’s family members in Ulaanbaatar immediately sent an appeal to the Ministry of Foreign Affairs of Mongolia calling for Soyolt’s immediate release. The Ministry acted promptly to contact the Chinese authorities and assigned Soyolt’s case to its foreign affairs officer, Mr. Boldoo. Since the arrest, Soyolt’s family has been in frequent contact with the foreign affairs office.

On January 11 [2008], according to Tuyaa, Soyolt was forced by the Chinese authorities to contact Purevsuren by telephone from Beijing to tell him that he is still being held in Beijing for “some issue” with his passport, and asked Purevsuren and others not to reveal anything about his arrest to any foreign news media in order not to “make things worse”. Under this threat, family members and friends of Soyolt have kept quiet and waited for his release until fairly recently. However, a series of official notes and requests by the Mongolian Government regarding the case have been completely ignored by the Chinese Government.

Soyolt’s wife, Ms. Tuyaa accompanied by Mr. Purevsuren travelled to Beijing on January 28 [2008], and met with officials of the Embassy of Mongolia to Beijing. On January 31 [2008], on behalf of Soyolt’s family members, Mr. Badamnyambuu, director of the Consular Office of the Embassy, and Purevsuren visited Public Security authorities in Beijing and met with a top official there to express their concern on Soyolt’s case. The Beijing Public Security authorities confirmed that Soyolt did enter China through Beijing Capital Airport on January 6, 2008 even though they had previously repeatedly denied any knowledge of Soyolt’s whereabouts.

SMHRIC has contacted the Consular Office director Badamnyambuu in Beijing however he declined to provide any information on the case, stating that “it is inappropriate for me to explain it over the phone”. SMHRIC also contacted the Beijing Airport Security Department and the Custom Check Office over the phone. All refused to provide any information on the case.

Jiranbayariin Soyolt, a long-term dissident, human rights activist and one of the founding members of several exiled groups based in Mongolia, was born in central Southern Mongolia’s Shiliin-gol League. He was one of the leaders of the 1981 Mongolian Student Movement, a mass protest by ethnic Mongolian students and intellectuals against the Chinese Central Government’s plan for migrating 600,000 Hans into Southern Mongolia without any consultation with local Mongols. In 1992, he went into exile in the independent country of Mongolia and continued his human rights activities, criticizing the Chinese Government’s ethnic policy and defending the human rights of the Mongols in China. In 1993, Soyolt attended the World Mongolian Alliance First Congress in Ulaanbaatar, Mongolia, and gave a speech publicly criticizing China’s gross human rights violations in Southern Mongolia and called the Chinese ethnic policy as “a policy of ethnic cleansing and cultural genocide”. Later he was granted political asylum in Mongolia, and in 1997 he was granted citizenship of Mongolia under the Naturalization Act of Mongolia.

Ivanhoe expects Mongolian minerals law soon

Mongolia is expected shortly to approve long-awaited changes to its minerals law that could pave the way for a mining agreement for one of the world's biggest copper deposits, the head of Ivanhoe Mines Ltd has said.

Ivanhoe and mining group Rio Tinto have been waiting for government approval to press forward on the huge Oyu Tolgoi project in Mongolia's Gobi desert.

"The prime minister has vowed to conclude our agreement as soon as possible; parliament was in session this morning, it (changes to the minerals law) could be today. . . or it could come in the very near future," Executive Chairman Robert Friedland told the World Mining Investment Congress in London.

The firms pounded out an draft investment agreement last year that would give the government a 34 per cent stake in Oyu Tolgoi, but the deal was withdrawn.

Once the minerals law is amended, the government is expected to resume work with Ivanhoe and Rio Tinto to conclude the investment agreement for Oyu Tolgoi, one of the world's largest undeveloped copper and gold deposits.

Initial construction has started at Oyu Tolgoi, 80km north of the China-Mongolian border in the South Gobi Desert and northwest of the Chinese industrial city of Baotou.

The first shaft descending 1385m underground was completed in January and tunnelling on a second shaft has been under way.

Average annual production over the mine's life is expected to be 440,000 tonnes of contained copper in concentrate and 320,000 ounces of gold.

Rio Tinto paid $US303 million ($NZ392.7 million) for a 10 per cent stake in Ivanhoe in 2006 and it plans to double its interest when the investment deal is approved. Rio Tinto could raise its ownership to up to 43 per cent under an investment agreement.

Ivanhoe also plans to develop a coal mining project at Ovoot Tolgoi in the desert east of the copper and gold project.

Asian Development Bank conducting survey of rural poor migrating into Mongolian cities

The Asian Development Bank (ADB) is currently conducting a survey to understand the impact of the ongoing migration of rural Mongolians into the country’s cities.

The ADB reports that initial findings indicate that the majority of the new arrivals are hoping to escape rural poverty. Most suffer from unemployment and an inability to receive adequate health care after arriving in cities.

Within Ulaanbaatur, the survey has found that 27 percent of the population lives in poverty.

Following its evaluating the data, ADB officials will propose specific programs for the government to undertake to assist the most vulnerable including the elderly, the infirmed and the homeless.

From:
http://www.mongolia-web.com/content/view/1586/2/

Оросын олигархиуд Монголын банк санхүүгийн салбарын 35 хувийг хяналтдаа авчээ

-Сахалтай хүүхдүүд улс төр болж тоглож байхад Монголын хувь заяанд нөлөөлөх эрх мэдэл гадаадын нөлөө бүхий этгээдүүдийн гарт шилжиж байна-

Ийм гарчигтай мэдээллийг texconten.livejournal.com сайтад тавьжээ. Мэдээллийн эхэнд дурдсанаар бол оросын олигархи О.Дерипаскагийн мэдэлд байдаг “Базовый элемент” компанийн Монголын нутаг дэвсгэр дээрх активт уул уурхайн салбарын 35 орчим лиценз эзэмшдэг “Бату майнинг” компанийн 30 хувь, Плехановын нэрэмжит их сургуулийн салбар 100 хувь, XY микрорайон дахь орос хотхон, Кредит банк, Тээвэр хөгжлийн банк зэрэг багтдаг аж. Түүнээс гадна С.Громовын эзэмшиж байсан бүх активыг О.Дерипаскад шилжүүлж өгөх бэлтгэл ажил дуусчээ. Үүнд “АПУ” компанийн 43 хувь, “Монгол даатгал” компани, Дарханы мах комбинат, Эрхүү хот дахь амралтын газар, “Чингис хаан” банк зэрэг орж байна. Энэ бүхнийг нэгтгэж үзвэл О.Дерипаскагийн гарт Монголын банк санхүүгийн салбарын 35 хувь төвлөрчээ. “2008 оны хавраас тэрбээр энэ хөрөнгөө барьцаалан алт олборлох лиценз авч Монголын алт олборлолтын салбарыг залгихаар төлөвлөж байна” гэж сайтын мэдээлэлд дурдсан байна. Үүний үр дүнд нинжа нарын олборлодог 10 орчим тонн алт түүний гарт орж, уул уурхайн салбараас Хятад, Солонгосын жижиг мафийн бүлэглэлүүд шахагдах болно.

“Айвенхоу Майнз” компанийн охин компани болох “Gobi Energy” компанийг ч О.Дерипаска мэдэлдээ оруулжээ. Тэрээр Р.Фрийдландтай Сингапурт уулзан түүнийг дарамталж, Р.Фрийдланд ч буулт хийж охин компаниа өгсөн гэх мэдээлэл байдгийг сайтын мэдээнд дурдсан байна. “Gobi Energy” нь 60 орчим лиценз, Овоот, Тавантолгой , Нарийнсухайтын ордын орчимд ихээхэн хэмжээний талбайг эзэмшдэг аж. Р.Фрийдланд “Gobi Energy”-г 250 сая ам.доллараар зарсан гэх бөгөөд түүний дотор Мардайн ордын орчмоос уран олзворлох хоёр, гурван лиценз ч багтсан ажээ.

“Монголчууд бие биеэсээ өө хайж хэмлэлцэж байх зуур өмнө нь бидний сургийг нь л дуулдаг байсан үндэстэн дамнасан, зохион байгуулалттай домогт гэмт бүлэглэлүүд Монголд байр сууриа бэхжүүлж, төгсгөлийн шатанд бүгдийг бүрэн хяналтдаа авах бэлтгэлээ хангаж дуусаад байна. Сахалтай хүүхдүүд улс төр болж тоглож байхад Монголын хувь заяанд нөлөөлөх эрх мэдэл гадаадын нөлөө бүхий этгээдүүдийн гарт шилжиж байна” гэж мэдээлэлд дурджээ.

Монголд ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга С.С.Собянин чимээ багатайхан шиг айлчлаад буцсан билээ. Сайтын мэдээллийг эх сурвалж болгон үзвэл тэрээр стратегийн хэд хэдэн төлөвлөгөөтэй ирсэн аж.

-Талууд уул уурхайн салбарт нэгдсэн зохицолд хүрч чадахгүй байгаа учир жижиг компаниуд үеэ өнгөрөөж, “Базовый элемент”, “Ренова”, “Северсталь” зэрэг үндэстэн дамнасан акулууд гарч ирэх цаг болсон.

-Маргаантай асуудлуудаас түр зуур хөндийрч, Улаанбаатар төмөр зам, уулын баяжуулах “Эрдэнэт” үйлдвэр, Монголросцветмет зэрэг хамтарсан үйлдвэрүүдийн активийг сайжруулах чиглэлээр ажиллах

-Монголын бизнесийн бүлэглэлүүдийн дотоод зөрчлийг өөрт ашигтайгаар эргүүлэх. Үүнд нэг талаас “Энержи ресурс”, нөгөө талаас уул уурхайн салбараас бялуу хүртэлгүй хоцорсон Женко Баттулга, Б.Жаргалсайхан нарыг хараандаа авах,

-“MCS” группын Ж.Оджаргал “Энержи ресурс” консорциумын захирлуудын зөвлөлийн дарга болсон тул түүний тухай мэдээллийг яаралтай цуглуулах,

Түүний оффшор тооцоонууд, татвараас нууж байгаа аргыг нь ч олсон. Жижигхэн зах зээл дээр ажилладаг атлаа яаж тийм их капитал хуримтлуулж чадсан нь сонирхол татаж байна гэжээ.

-О.Дерпискагийн бие төлөөлөгч гэх буриад эмэгтэй Монголд идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж байна. Тэрээр Женко Х.Баттулгатай Бээжинд хэдэнтээ нууцаар уулзжээ. Тэд Х.Баттулгыг хүсэл, амбиц ихтэй, гол нь монголчуудыг дотроос нь хагалж чадах хүн гэж тооцсон бололтой. Оросын олигарх түүнд санхүүгийн дэмжлэг амалжээ. Оросууд “Сентрал Азиа Майнинг” компанид хөрөнгө оруулж, түүний зарим хувийг худалдаж авахаар тохирсон бололтой.

-О.Дерпискагийн “Союз” банк Хадгаламж банкны тендерт амжилтгүй оролцсон юм. Одоо тэрээр ХХБ, Эрдэнэтэд барих катодын үйлдвэрийг сонирхож байна. Х.Баттулга түүнд дуулиан шуугианд өртөхгүйгээр бага багаар туслахаар болсон.

-Х.Баттулга Шивээ-Овоогийн ордын лицензийг цуглуулах даалгавар авсан бололтой байдаг.

-С.Собянин Ханты-Мансийн автономит тойргоос их улс төрд орсон. Түүний анхны хандивлагч нь “Сибнефть”-ийн Р.Абрамович байсан бөгөөд түүний мөнгөөр Кремлийн албанд орж амжсан. Хуучин түнш нь “Сибнефть”, “Газпром”-ыг худалдсанаас хойш С.Собянин аажмаар түүнээс холдож шинэ эзэн болох О.Дерпискагийн ивээлд орсон. Түүний айлчлалын гол зорилго нь Эрдэнэтийн 49 хувийг “Базовый элемент”-д шилжүүлэхийг ятгах явдал байв. Энэ бүтэхгүй бол 1,5 тэрбум ам.долларт хүрээд байгаа Монголын гадаад өрийг Дерписка Парисын клубын зарчмаар худалдаж авах төлөвлөгөө ч бий аж. Нэг сайхан өдөр Дерписка цуглуулж авсан өрөө Монголоос нэхэхэд л эдийн засгийн хавханд хавчуулснаа монголчууд мэднэ гэж тооцоолжээ.

Хэрэв монголчууд эв нэгдэлтэй байж чадахгүй бол буцаад л түүхий эд нийлүүлэгч хавсрага, колони орон болоход ойрхон байгааг сайтын мэдээнд сануулсан байна. О.Дерписка нь Оросын мафийн загалмайлсан эцэг М.Черныхийн шавь явсан, хожим өрсөлдөгч нь болжээ. М.Черных өдгөө “Русал” компанийн 20 хувийг нэхэмжлэн Лондонгийн шүүхэд хандаад байгаа агаад 12 тэрбум ам.доллараар түүнийг үнэлжээ.

Хаанаас

http://www.news.mn/news?section=news&page=show&content=news&id=5740

ЕРӨНХИЙ САЙД С.БАЯРЫН УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН НЭГДСЭН ЧУУЛГАН ДЭЭР ХЭЛСЭН ҮГ

ЕРӨНХИЙ САЙД С.БАЯРЫН УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН НЭГДСЭН ЧУУЛГАН ДЭЭР ХЭЛСЭН ҮГ

Чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар Монгол Улсын шинэ Засгийн газрын гишүүдийг томилж, бүрэлдэхүүн бүрэн ажиллах боломжийг олгож өгсөнд талархаж байна. Ирэх сонгууль болтол Засгийн газарт цаг хугацаатай уралдан ажиллах шаардлага тулгарлаа. Бид олон зүйл хийж амжихгүй, тийм бололцоо ч байхгүйг хэн хүнгүй ойлгож байна. Гэвч түүхэн цаг үе, Монгол Улсын ирээдүй, үндэсний эрх ашиг биднийг дараах таван алхам даруй хийхийг шаардаж байгаа юм.

Би урьд өмнө огт дуулдаагүй, цоо шинэ алхам санал болгох гээгүй байна. Харин нэгэнт хийгдсэн буюу эхэлсэн боловч дутуу дулимаг болсон, эсвэл эхлүүлж зориглоогүй, яг одоо хийхгүй бол нэгэнт оройтох, Монгол орны ирээдүйг тодорхойлох учиртай энэ хэдэн алхмыг хамтарч хийхийг уриалж байна. Тэдгээр нь Монгол орныхоо ирээдүйг тодорхойлох санаа сэдэл, түүгээр улбаалсан үйл хэргийг төгөлдөршүүлэх зарчмын санал гэж би ойлгож байна. Дашрамд хэлэхэд, өдгөө дэлхий дахинаа өргөн хэрэглэх болсон “инноваци” гэдэг үгийг эрдэмтэн мэргэдтэй зөвлөлдсөний үндсэн дээр монголоор буулгахдаа “байсан ямар нэгэн зүйлийг шинэ сэдлээр төгөлдөршүүлэх” гэсэн утгаар ойлгож, “төгөлдөршил” гэсэн нэр томъёо хэрэглэв.

НЭГ. СОНГУУЛИЙН ТОГТОЛЦООНЫ ТӨГӨЛДӨРШИЛ

Сонгуулийн бүрэн эрхийн хугацаа өндөрлөх дөхөж байна. Зургаан сарын дараа намууд хийж бүтээснээ ард түмнээрээ дүгнүүлнэ. Шалгалтад тэнцсэн нь засгийн эрхийг авна. Бүдэрсэн нь засаг төрөө хянаж, дараагийн сонгуульд бэлдэнэ. Энэ бүхэн байдаг л зүйл.

Үүнийг үл өгүүлэн өнгөрч буй бүрэн эрхийн энэ хугацаанд УИХ-ыг бүрдүүлж буй улс төрийн намуудын үйл ажиллагаа, хариуцлагатай холбоотой урган гарч буй зарчмын хэд хэдэн асуудлыг хөндөхийг хүсэж байна. Монголын засаг төрийн механизмын гол болон туслах хүрдийг 2004 оны сонгуулиас хойш хэн хэн барин залж байв аа? Засгийн газруудын үйл ажиллагааны сайн, муу үр дүнг хэн хариуцах вэ? Сайн нь хэнд оногдож, муу нь хэнд тохогдох бол? УИХ-ын нийт суудлын талыг авсан МАХН-д уу, гуравны нэгийг авсан Ардчилсан намд уу? Эсвэл 1-4 суудалтай БНН, “Эх орон”, ИЗН-д уу? Аль эсвэл сонгуулийн дараа парламент дотор бүрэлдсэн ҮШН-д, эсвэл АТН-д уу? Хэнийг гэж энд нэрлэх ёстой вэ?

Үнэндээ бол эхний Засгийн газрыг тэргүүлсэн Ардчилсан нам, сүүлийн хоёр Засгийн газрыг тэргүүлсэн МАХН, тэдгээрийн Засгийн газарт орж байсан бүх намуудтай оролцсон хүрээ чиглэлээр нь, хийсэн ажлын хэр хэмжээгээр нь ард түмэн хариуцлага тооцох учиртай. Хэн зөвшөөрөл өгснөөс нь шалтгаалж, тараасан лицензийг аль нь компанидаа авснаас хамаарч, тендерээс ямар нь ашиг олсныг нь тооцож, онгоцыг чухам хэний, ямар заавраар хөөргөснийг нь тогтоож, хариуцлагыг энэ бүх намуудтай л оролцоо оролцоогоор нь шударгаар тооцох ёстой, уг нь.

Гэтэл манай өнөөгийн энэ тогтолцоонд хэн, ямар хэмжээнд, яаж хариуцлага хүлээх нь нэн бүдэг, тодорхойгүй байна. Нэг суудал алдвал үхлийн ялагдалд ордог нам байхад, ганц суудал аваад үнэмлэхүй ялалтын туг барьж, засгийн эрх барилцдаг нам байсаар байгааг бид бэлхнээ харж байгаа. Хүссэнээ авах гэдэг “ганц”-ууд, хүлээсэнд баригдсан олонх гэсэн хариуцлагын хэмжээ нь хашраах ташуур болдог энэ тогтоц эрүүл үү?

Эмгэгтэй гэмээр энэ тогтцоос болж эцсийн дүндээ улс төрийн намууд гэхээсээ улс эх орны эрх ашиг хамгийн их хохирч байгаа юм. Аль ч намыг хүчгүй болгодог, хүчтэйн гараас жолоог нь булаадаг, хүлээстэй гарт цулбуур атгуулдаг гажиг үзэгдэл манай сонгуулийн системд байна.

Сонгуулийн тогтолцоог шинэтгэн төгөлдөршүүлэх, хариуцлагын механизмыг тодорхой болгох эхний шаардлага чухам эндээс гарч байна.

Түүний дээр ардчилсан, ил тод, шударга гэгдэж буй сонгууль маань өнөөдөр сонгогчдыг худалдан авах, архидуулах улайм цайм луйвар боллоо. Бурууг бусад руугаа чихэн бие биеэ өмгөөлөвч, бүгдээрээ л энд оролцож, хийлцэж байна. Хэн нь түрүүлж, хэн нь сүүлдэж мөнгө, бэлэг хэдийг тараадгийн ялгаа л байхаас, өгдөг өгдөггүйн ялгаа гарахаа байсныг бид нүдээрээ харж байна. Хэн нь нэр дэвшиж яваа улстөрч, хэн нь найр хэсч яваа уяач болохыг төрсөн эх нь ч танихын аргагүй үзэгдэл ялангуяа орон нутагт ил харагдах боллоо. Зургаан сарын дараа сонгуулийн кампанийг нар, сарыг чилээсэн наадам болгохын тулд тараах архи, уралдуулах морь, өмсөх хантаазаа манай, танайгүй зэхэж байгаа, шинээр тодрох өрсөлдөгчид ч хормойгоо бүсэндээ хавчуулчихсан шавдаж яваа гэхэд хилсдэхгүй болов уу.

Өнөөгийн сонгуулийн мажоритар тогтолцоо нь нэр дэвшигчийг хагас намын, хагас бие даасан байдалтай болгосноос энэ гажиг үүсч байна. Нэрээ жагсаалтад бичүүлэх эрхийг намаасаа авах боловч цаашаа өөрөө бүхнийг хариуц гэсэн бичигдээгүй хууль үйлчилдгээс хувийн боломж, нөлөөлөлдөө дулдуйдах, сонгуулиар тусалсан хүмүүсийн ачийг дараа нь заавал хариулах, гаргасан зардлаа ямар нэгэн аргаар нөхөх чиглэлээр зайлшгүй бодох, ажиллах зам руу тэднийг түлхдэгийг бид мэднэ.

Ийм замаар гарч ирсэн УИХ-ын гишүүдийн дунд төр, ард түмний эрх ашгийн төлөө зүтгэгчийн дүртэй ч, үнэн хэрэгтээ хувийнхаа эрх ашгийн тулд төрийн нэр барьж, ёс суртахуунаа золиослогчид байсаар байгаа нь Монголын төрийг гутааж, доройтуулж байна. Гэтэл үүний төлөө хүлээлгэх улс төрийн хариуцлага алга. Зүй нь тийм хүнээ нэр дэвшүүлсэн нам нь эргүүлэн татдаг байвал шударга ёсонд бүрэн нийцэх билээ.

Сонгуулийн хуулийг төгөлдөршүүлэх хоёр дахь шаардлага үүнд оршиж байгаа юм.

Улс үндэснийхээ эрх ашгийг төлөөлөх учиртай ард түмний элч-парламентын гишүүд аймаг, орон нутгийн аж ахуйн асуудлыг хөөцөлдөгч болж хувирлаа. УИХ-ын гишүүд тухайн тойргоос бараа таваар, элдэв зүйл хөөцөлдөн хот орж ирсэн аль нэг байгууллагын аж ахуйн нярваас бараг ялгагдахаа болилоо. Монгол Улсын төрийг жолоодох парламентад 76 хүн суух хэрэгтэй учраас л төдий тооны тойрогт хуваасан маань улс орныхоо эрх ашгийг 76 хэсэглээд, хэсэг бүрийг төлөөлөн хөөцөлдөх нэг нэг хүн тавьчихсан юм шиг төрхтэй болчихлоо. Ийм нөхцөлд парламентын гишүүд өөрийн аймагт хуваарилагдах төсөв, хөрөнгө, “тусламжийн бараа”-г нэмэгдүүлэх, өөр аймагт төлөвлөгдсөн ажлыг булааж, өөрийн тойрог руу шилжүүлэхийн тулд лоббидохоос хэтрэхгүй, үндэсний хэмжээний асуудалд бодитой хандах чадваргүй болж хувирав. Өнөөгийн ийм тогтолцоо нийт улс орны эрх ашгийг жалга судаг руу тараан сульдааж байна.

Сонгуулийн хуулийг төгөлдөршүүлэх гурав дахь шалтгаан энд байна.

Нэг талаас сонгуулийн тойрогт мөнгө, бэлэг цацах уралдаан нь нэр дэвшигчээс асар их хэмжээний санхүүжилт шаардах болсон, нөгөө талаас төрд өөрийн сонирхлоо шургуулах бизнес бүлэглэлийн оролдлого, зарим гадаад орны сонирхлыг илэрхийлсэн хэмжээгүй их мөнгө хоёрын уулзвар нь үндэсний аюулгүй байдал, улс орны тусгаар тогтнолд хор уршиг тарихын ирмэгт бид тулж ирээд байна.

Сонгуулийн системийг төгөлдөршүүлэх дөрөв дэх шаардлага бол энэ.

Бэлэг сэлт, хахууль, санал худалдан авах оролдлогуудаас болж сонгуулийн шударга зарчим алдагдаж, иргэдийн чөлөөт, ухаалаг сонголт хийх боломж хаагдаж байна. “Бусдын юмыг зүгээр авч болдоггүй” дүрмийг жирийн иргэдийн дийлэнх нь зөнгөөрөө дагадаг гэсэн судалгаа байдаг. Ийм гажуудал нийгмийн шударга байдлыг алдагдуулж байна.

Сонгуулийн мажоритар системийг зайлшгүй өөрчлөн төгөлдөршүүлэх тав дахь шалтгаан үүнээс урган гарч байна.

Сонгогчид итгэл үнэмшлээрээ саналаа өгөх боломжгүй, нэр дэвшигчид шударгаар өрсөлдөх нөхцөлгүй, засгийн эрх авсан нь түүнээ хэрэгжүүлэх чадамжгүй байгаа нь сонгуулийн мажоритар энэ тогтолцоо Монголд цаашдаа оршин тогтнох хөрс суурьгүй болсныг бэлхнээ харуулж байна. Сонгуулийн тогтолцоог Үндсэн хуулийнхаа ерөнхий агуулга, үзэл санаатай яв цав нийцүүлж, парламентын засаглалын хэлбэрийг улам төгөлдөржүүлэх санал гаргасан УИХ-ын гишүүдийг миний бие бүрэн дэмжиж байна.

Сонгуулийн хуулийг төгөлдөршүүлсний дараа төрийн албыг улс төрийн намын нөлөөнөөс бүрэн ангижруулах бололцоо аяндаа бүрдэж ирнэ. Улс төрийн нам төрийн сонгуульд оролцон, шилдэг боловсон хүчнийг сонгон шалгаруулах менежментийг явуулдаг цөм мөн. Монгол төрийн алба улс төрийн аль нэгэн үзэл бодлоос хөндий байх ёстой гэсэн үндсэн зарчимтай Та бүхэн санал нийлэх байх гэж бодож байна.

ХОЁР. БАЙГАЛИЙН БАЯЛАГ АШИГЛАЛТЫН ТӨГӨЛДӨРШИЛ

Байгалийн баялаггүй орны иргэн ядуу, баялагтай орны иргэн баян байх жишиг мартагдаж байна. Олон хүнтэй улс орон том, цөөн иргэнтэй улс жижиг байхаа болилоо. Дэлхий ертөнцийн хөгжлийн шалгуурт гарсан ийм хувиралтай зэрэгцэн Монгол орны хөрсөн дор төсөөлшгүй их эрдэнэс байгаа нь тодорхой боллоо. Төсөөлшгүй их тэр эрдэнэсийн үнэ ч таамаглашгүйгээр өсөх үе бас давхацлаа.

Монголчууд төрт ёсны олон зууны түүхтэй, уламжлалтай. Гэхдээ мал өсгөх туршлагатайгаас бус, капитал үржүүлэх мэдлэг багатай. Төлөө өсгөх аргатай хэрнээ төгрөгөө арвижуулах чадвар хомстой. Төр, улс нь хоёр мянганаар ярих настай ч үндэсний хөрөнгөтнүүдийн төлөвшил хорь хүрэхгүй жилийн түүхтэй. Гэхдээ туршлагагүй ч гэсэн аз, хийморь магнай дээр минь залаастай явдаг монголчууд бидэнд харанхуй бүрэнхий замаар мухар сохор явах тавилан оногдох ёсгүй. Баялагтаа балчирдсан зарим орны гашуун туршлага, сургамж бидэнд яах ёстойг хэлээд өгч байгаа биш үү!

1990-ээд оны эхнээс бид “Алт сандайлсан гуйлгачин” хочийг өхөөрдөх, өрөвдөхийн завсарт өөртөө өгсөн билээ. Дээр нь суугаа хүний сэтгэлгээ гуйлгачин байвал алт сандайлсан ч, хад сандайлсан ч ялгаагүйг бид тэгэхэд хараахан ойлгоогүй байсан. Тэр үед ядуугаа мэдэж байсан ч сандайлсан газрын өчүүхэн нэг хэсэг болох Оюутолгойд 71 тэрбум унци зэс, 31 сая унци алт байгааг төсөөлөөгүй ээ. Бидний сандайлж байгаа төдийгүй гишгэж байгаа газар, малгайгаа тавьсан чулуу хүртэл эрдэнэс байжээ.

Өнгөрсөн жил Монголд айлчилсан ОХУ-ын Засгийн газрын тэргүүн М.Фрадковыг дагаж ирсэн нэгэн бизнесмен биднийг “Бухал сахисан нохой” хэмээн хочлоод буцсан. Юмаа өөрөө эдэлж чадахгүй, тэгсэн хэрнээ эдэлж чадах хүнд өгөхгүй, харамлаж хав дарсаар чоно, нохойн хоол болгодог хүнийг өрнө дахинд ингэж хочилдог. Манайхны “Харамласаар харамласаар хар нохойн идэш болгох” гэсэнтэй дүйх үг юм уу даа.

Оюутолгойн орд газарт гадаадын компани өөрийн хөрөнгөөр хайгуул хийснийг бид мэднэ. Хайгуул хийх нь эрсдэлтэй ажил учраас хөрөнгө мөнгөтэй компанитай төр гэрээ хийж, “Өөрөө унасан хүүхэд уйлахгүй шүү” гэдэг зарчмаар ажиллахаар шийдсэн. Монголд олон арван сая доллараа зарцуулж алдчихаад уйлалгүй босчих болтлоо торнисон үндэсний компани тэр үед байгаагүй болохоор гадаадынханд энэ ажлыг өгсөн. Эхлээд “Би Эйч Пи Биллитон” их хэмжээний мөнгө зарсан ч эрснээ олсонгүй. Уйлахгүй гэсэн амандаа хүрч, гараад явлаа. Харин дараа нь очсон “Айвенхоу майнз”-д инээх ээлж таарсан юм. Ингээд Монгол Улс хүлээсэн үүргийнхээ дагуу оруулах хөрөнгө оруулалтад нь өөрийн баталгаагаа гаргаж, Тогтвортой байдлын гэрээ байгуулах ёстой болов. Гэтэл 2003 он гэхэд байгуулна гэсэн гэрээ бараа сургаас цаашгүй өнөөдрийг хүргэж байна. Гадаадынхан биднийг хэлснээсээ хэрхэн буцаж, бухлаа яаж харамлан архирч, зуун алдаж байгааг харж байна. Бидний жирийн үнэн бол Оюутолгойг дангаараа ашиглаж хүчрэхгүй, гаднын туршлагатай компанийн оролцоогүйгээр шийдэхэд алд байтугай дэлэм дутаж байгаа явдал юм.

Монголын төр засаг, ард олны анхаарлын төвд байгаа өөр нэг баялаг бол 6.5 тэрбум тонн нүүрсний нөөцтэй Тавантолгойн бүлэг орд газар. Дэлхийн зах зээл дээр нүүрсний үнэ цаг тутам өссөөр байгааг дурдахын сацуу энэ ордод 1.8 тэрбум тонн коксжих нүүрс байгааг хэлэхэд үнэ цэн нь барагцаалагдах байх. Энэ ордын түүх Оюутолгойгоос өөр. 1960-аад оноос тэнд хайгуул хийж, Монголын Засгийн газар 40 гаруй жил ямар нэгэн байдлаар хөрөнгөө оруулжээ. Улсын төсвөөр буюу одоогийн ойлголтоор татвар төлөгчдийн хөрөнгөөр хайгуул хийж, нөөцийг нь тогтоосон гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл эрсдэлийг нь монголчууд өөрснөө хариуцаад хайгуул хийчихсэн орд газар. Монгол Улс уг ордыг хамтран ашиглах саналыг бүр социализмын үед ч маш олон оронд тавьж байсан билээ. Тухайн үедээ тээврийн асуудал, тэр үеийн нүүрсний үнэ энэ тэрээс болоод хэн ч тоосонгүй.

Зах зээлд шилжсэний дараагаар лицензийг нь авсан “Би Эйч Пи Биллитон” компани ашиг орлого олохгүй нь гэж үзээд лицензээ буцааж байжээ. Харин уг ордын гол лицензийг манай үндэсний хэд хэдэн компаниудаас бүрдсэн консорциум аваад найдвартай хадгалсан төдийгүй, тодорхой хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийж, техник эдийн засгийн үндэслэлүүдийг боловсруулсаар иржээ. Ард түмний баялгийг алдаж асгалгүй, үрэн таран болголгүй, харийнханд ашигтай, улсдаа гарзтай байдлаар зарж үрэлгүй хадгалж ирсэн үндэсний компаниуд, “Энержи ресурс” консорциумынханд Монголын төр ч, ард түмэн ч талархах нь зүй ёсны хэрэг юм.

Тавантолгойн орд газарт байгаа, өнөөдрийн байдлаар дэлхийн хамгийн том нүүрсний нөөцийг Монголын төр дэлхийн жишигт нийцэх аргаар зах зээлд гаргах нь илүү үр дүнтэй, үр өгөөж нь ард түмэнд илүү наалдацтай болно. Өнөөдрийн энэ цаг мөчид гэдэг үгийг цохож хэлмээр байна. Үнэхээр бид өнөөдөр байгалийн түүхий эд, ашигт малтмалын хамгийн их үнэд орж буй, хамгийн том нөөцтэй орон болоод байна. Бид бензин үнэд орж байна гэж толгойгоо барин шогширч суугаа. Мэдээж үүнд сайн юм юу байх вэ? Гэхдээ манайд байдаг алт, зэс, нүүрс нь бензинийг хэд нугалан давах үнэд орж байгаа. Ийм их баялгийн аман дээр зогсчихоод бусдыг хойгуур урдуураа гүйлгэж, хялайн харах маань хугацаатай юм шүү. Ийм цаг үе, аз завшаан тэр бүр тохиодоггүй, өөрийн цаг хугацаатай байдгийг түүх гэрчилнэ.

Монголын анхны өрсөлдөгч аль хэдийнэ гараад ирсэн. Монголын Тавантолгой өнөөдөртөө “хамгийн” гэдэг тодотголтойгоо байгаа боловч ганцхан байхаа больсон. Саяхан Мозамбикт нээгдсэн нүүрсний орд газар эхний тооцоогоор манай Тавантолгойгоос нэг их дутахгүй нь тодорлоо. Дараагийнхаа судалгаагаар манай өмнө гарч болно. Эсвэл өөр нэг газар манайхаас хоёр дахин том орд илэрч мэднэ. Цаг хугацааны л асуудал.

Гадаадынхан гэхээр үргэлж хардангуй ханддаг байсан нийгмийн сэтгэлгээ ерөнхийдөө өөрчлөгдөж байна. Гэхдээ нийгмийн янз бүрийн бүлэг, өөр өөр бодол, ашиг сонирхолтой хэсгүүдийн бодол санааг төр үргэлж анзаарч, судалж, хүндэтгэж байх үүрэгтэйг ухаарч байна.

Монголын төр нэгэн үеийг бодвол гаднынхантай харилцаж, тэднийг таньж сурч байгаа. Монголын ардчилсан төр чөлөөт дэлхий ертөнцтэй харилцаад хориод жилийн туршлагатай болчихлоо. Дундаа тасалдаж байснаас биш тал нутагт анхны төр үүсээд хоёр мянган жилийг үдчихсэн юм шүү! Гэхдээ бидэнд боломж, бололцоо тэр бүр хүрэхгүй юм бишгүй бий. Мэдэхгүй чадахгүй зүйлдээ хэн нэгний тусламж авах нь сул доройн шинж биш, харин мэдэхгүй хүчрэхгүй юм руугаа муйхарлан дайрах нь мунхаглал гэдгийг бас ухаарсан. Чадахгүй мэдэхгүй юмаа чаддаг мэддэгээр нь өөртөө ашигтайгаар эвтэйхэн хийлгэчихдэг этгээдийг л ухаалаг гэж үнэлдэг цаг үед бид амьдарч байна.

Ерөөсөө ч морины наймааг малчин болгон хийдэггүй шиг ашигт малтмалын бизнесийг нөөцтэй орон болгон хийгээд байдаггүй юм байна. Энэ чиглэлээр мэргэшсэн, тухайн улс оронд ашигтай гэрээ хэлцэл хийж өгөөд шан харамж авдаг мэргэжлийн байгууллагууд бий болжээ. Сэвгүй нэр нь бизнес болдог, үнэнч үйлчилгээ нь үлгэр үзүүлдэг ийм байгууллагууд өнөөдөр Арабын нефтийг ч, Америкийн бензинийг ч зарж борлуулж байна.

Манайхны дунд газрын нөөц баялаг, үндэстний бүтээмжийн нөөцөө хэрэглэлгүй, юухан хээхнээр гол зогоож байгаад хойч үедээ үлдээнэ гэх хүн байна. Ийм хүмүүс орон болгонд байдаг. Хүн төрөлхтний үе болгон тухайн тухайн ертөнцдөө, тэр үеийнхээ л хүний амьдралд заяагдсан орчин, бололцооны хүрээнд амьдардаг. Хойч үеийн дэлхий ертөнц хойч үеийнхээ л өмч байна. Бид ирээдүйг нааш нь татаад идэж чадахгүй шигээ, өнөөдрөө хойш нь шилжүүлээд хооллох гэвэл тэд ширээнд суухгүй ч байж мэднэ.

Хүн төрөлхтөн дараа үедээ илүү хөгжил, илүү дэвшил ололт өвлүүлдэг. Илүү баялаг бүтээж үлдээдэг. Үнэн хэрэгтээ газрын дор байгаа зэс, алт нь ашигт малтмалын нөөц болохоос нийгмийн баялаг биш. Тэнд хүний гар хүрч, ур ухаан, менежмент шингэж байж л нийгмийн баялаг болдог. Хүн төрөлхтний хойч үе өвөг дээдсээ юм бүтээсэнгүй, хүчирхэг эх орон өвлүүлсэнгүй дээ гэж харамсахаас, энийг идээд тэрийг ашиглачихаж гэж зүхсэн нь үгүй.

Монгол орны байгалийн баялаг бидний үед л хэзээ ч хүрээгүй үнэд хүрч, хаана ч байгаагүй сонирхлыг буй болголоо. Энэ түүхэн бололцоог зөв зохистой ашиглах нь хойч үеийнхээ өмнө хүлээсэн бидний үүрэг юм. Бие биенээ хардаж, уралцаж хэрэлдсээр боломжоо алдвал дараа үеийнхэн маань түүхийн өндөрлөгөөс чухамхүү биднээс л ял асуух болно. Бид хойч үедээ хүчирхэг хөгжил дэвшил, бэл бэнчин, оюун санааны өндөр чадавхийг өвлүүлэх үүрэгтэй.

Оюутолгойн гэрээг улс орондоо илүү ашигтай байдлаар, олон улсын нэр хүнд бүхий, хүлээн зөвшөөрөгдсөн байгууллагаар, дэлхийн дэвшилт жишиг, стандартад нийцүүлэн хийх шаардлага байна. Хэлэлцээг олон улсын нэр хүндтэй санхүүгийн байгууллага Монгол Улсын Засгийн газрын нэрийн өмнөөс явуулах нь илүү баталгаатай, найдвартай байж болох юм. Засгийн газраас өөрийн хүсэж буй нөхцөл, шаардлагаа л тавих болно. Өнөөгийн дэлхийн жишиг ийм байдаг, бид тийм л жишгээр явах нь дээр гэж үзэж байна.

Тавантолгойн хувьд энэ ордыг хэнээр, хэзээ, хэрхэн ашиглуулах асуудлыг төр дангаараа эзэмшиж байж, хийх нь зүйтэй гэж үзэж байна. Төр энэ ордыг илрүүлэх, судлах ажилд их хөрөнгө, олон жилийн хөдөлмөрөө зориулсан учир ингэх ёс суртахууны эрхтэй. Өдгөө бизнесээс гадна нийт үндэстний эрх ашиг, аюулгүй байдалтай холбогдсон том асуудлыг энэ орд өөртөө агуулах болсон учир Тавантолгойн бүлэг ордыг төр дангаараа эзэмшиж, хөрөнгө оруулагч компанийг төр сонгон, төрийн нэрийн өмнөөс хэлэлцээ хийх нь зүйтэй гэж Засгийн газар үзэж байна.

Гэхдээ Засгийн газар бол феодалын хөрөнгө хураагч биш, албадан нэгдэлжүүлэгч биш. Монголын төр иргэдийнхээ хөрөнгөд халдаж байсан гашуун туршлагаа давтах эрхгүй гэдгийг ойлгож байна. Хэний ч, түүний дотор хувийн өмчид хэн ч халдаж болохгүйг Үндсэн хуульд тов тодорхой заасан. Иймээс Тавантолгойн орд газрын ашиглалтын лицензийг эзэмшиж байгаа компаниудтай хэлэлцэн зөвшилцөж, аль ч тал хохирохгүйгээр тохиролцоонд хүрэх зорилготой яриа хэлэлцээрийг эхлүүлэх гэж байна.

Нийтийн, нэгэн үндэстний эрх ашгийн төлөө ийм алхам хийхээр шийдсэнийг Монголын ард түмэн, мөн гадаадын хөрөнгө оруулагчид зөвөөр ойлгоно, дэмжинэ гэдэгт найдаж байна. Оюутолгой, Тавантолгойн төслийн аль аль нь өнөөдөр гацаанд орчихоод байгааг бүгд харж байна. Гацаанаас гаргаж, аль болох богино хугацаанд баялагтаа хүрч, түүнээ дагасан хөгжлийг түргэтгэх нь Засгийн газрын үндсэн үүргийн нэг мөн.
Оюутолгой, Тавантолгойн тухай энэ сэдэв бол Засгийн газраас дэвшүүлж буй хоёр дахь гол санал юм.

ГУРАВ. ТӨР, ИРГЭНИЙГ ХОЛБОСОН БҮРТГЭЛИЙН ТӨГӨЛДӨРШИЛ

Манай орон дан ганц мал аж ахуйн орон байхаа болиод удсан ч малынхаа тоог хүн бүр мэддэг. Бид малаа өсөхөөр баярлалдах мөртөө нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүн өсөхийн учрыг тэр бүрий ойлгохгүй байна. Манай нэг сая таван зуун мянган ам.километр нутагт хэчнээн тооны мал бэлчиж байгааг асуувал захын хүн нэг их зөрүүгүй хэлээд өгнө.

Монголчуудын 80 гаруй хувь нь мал маллахаа больж, суурин амьдралд шилжсэн. Тэгвэл суурин Монголд хэдэн байшин, хэчнээн хашаа байна вэ? Суурин амьдардаг айлын хэд нь гэртэй вэ? Хэд нь модон, хэд нь тоосгон байшинтай вэ? Иргэд маань ямар өмч, хөрөнгө, орлоготой вэ? Сайн мэдэхгүй байна. Нарийн яривал Монгол Улс яг хэдэн хүнтэй вэ? Одоо нутагтаа хэд нь байна. Гадаадад хэд нь явсан бэ? Манайд гадаадын хэдэн хүн байна вэ? Хэн ч нарийн мэдэхгүй байна.

Монгол төрийн ой санамж муу байна гэж үүнийг тодорхойлж болно. Хүнээ ч, өмч хөрөнгөө ч бид мэдэхгүй байна. Монгол төр юутайгаа мэдэхгүй болохоор юугаа алдаж байгаагаа бас анзаарахгүй байгаа юм биш үү. Эх захгүй, хаана юу нь байгаа нь мэдэгдэхгүй айлаас юуг нь ч хулгайлсан, юу ч зальдсан болдгийн жишгээр эх оронд маань гаднаас юу орж ирж, хаанаас юу холилдож, өнгөө хэрхэн хувиргаж, ямар булан завсарт нуугдан шингэж байгааг харахгүй байна.

Монгол төрийн хараа суларч, чих хатуурч, үндэсний аюулгүй байдал сульджээ. Олон цэрэгтэй, хил дээрээ сайн торон хашаатай улс аюулгүй болчихдог юм биш. Төрийн ой санамж гүн гүнзгий, бүртгэл мэдээлэл төгс орон л мэлмий тунгалаг, сонор соргог, тусгаар тогтнол, аюулгүй байдал нь баталгаатай байдаг.

Нэрт эдийн засагч, сэтгэгч Эрнандо Сотогийн хийсэн судалгаагаар ядуу орнуудад өнөөгийн барууны ертөнцөөс ч дутахааргүй их хөрөнгө сул хэвтэж байгаа аж. Тэдгээр нь бүртгэлгүй учраас хууль ёсны бус, хууль ёсны бус учраас үнэ цэнэгүй зүйлс болон “үхэж”, устаж байдаг гэнэ. Үүнийг Сото “нуугдмал капитал” гэж нэрлээд чухам ийм нуугдмал капиталыг эргэлтэнд оруулж чадаж гэмээнэ хөгжил дэвшил, эдийн засгийн төгөлдөршил явагдана гэжээ. Иймд нэг талаас төрийн ой санамжийг сэргээх зайлшгүй шаардлагыг үндэс болгон, нөгөө талаас иргэдийнхээ өмч хөрөнгийг капитал болгож үнэ цэнэ оруулан эргэлттэй болгох, түүнийг нь хамгаалах үүднээс өмчийн бүртгэл хийх ажил Монгол Улсын өмнө тулгараад байна гэж Засгийн газар үзэж байна.

Иргэний бүртгэл мэдээлэл гэхээр хүмүүс гадаад паспорт олгодог байгууллагын хэмжээнд ойлгож байна. Хэр хэмжээндээ цуглуулсан мэдээлэл нь иргэний бүртгэлийн болон улсын, хилийн, аюулгүй байдлын, санхүүгийн байгууллагуудад нэгтгэгдэн системчлэгдээгүй болохоор ач тусаа ч гүйцэд өгөхгүй байна. Өдгөө бүртгэл мэдээлэл, төрийн санамж хөгжсөн орнуудын иргэд хилээрээ гарч орохдоо байцаагчид биечлэн шалгуулдаггүй, паспортоо скайнердуулаад, эсвэл хурууныхаа хээг бүртгүүлээд болчихдог болж. Банкнаас зээл авахад хялбар, олон юм бүрдүүлэх шаардлагагүй, таны мэдээллийг төрийн байгууллагаас асуухад “Дорж гурван өрөө байртай, машинтай, тийм орлоготой” гэдгийг хэлээд өгнө. Энэ нь баталгаа болно. Мэдээж дахиад давхар зээл авах гэвэл түрүүчийнх нь сөхөгдөж асуудал үүснэ. Мөнгийг чинь хэд нугалан өсгөж өгөх гэсэн “сайн санаатай” хадгаламжийн хоршооны эзний цаад өрийг, бизнесийн этгээд сонин санал тавьсан түншийн түрүүчийн паянг бүгдийг нь бүгдэд нээлттэй байлгадаг хөгжингүй орнуудын жишигт бид хөл нийлүүлэх цаг болж.

Хоёр сая гаруй хүн амтай монголчуудыг иргэнээ бүрэн таньдаг, нутаг дэвсгэр дээрээ байгаа гадаадынхыг бүрэн хянаж чаддаг болгоход тийм ч хэцүү биш. Угаасаа ч энэ ажил хүний олон цөөн, газар нутгийн том багаас хамаардаггүй, зөвхөн зөв бодлого, зөв эзэмшсэн технологоос л хамаардаг зүйл. Монгол Улсын иргэд хаашаа ч явж болно, хаанаас ч ирж болно. Гагцхүү төр нь иргэнээ хаачсаныг мэдэж байх ёстой. Монголд хэн ч ирж болно. Харин бүртгэл тооцоог төгөлдөршүүлснээр хэн хэзээ ирээд, хэзээ буцсан, хаана байгааг ажиглаж, хянаж чаддаг болно. Хууль бус ажилчдыг цагаачлалын албаныхан энд тэндхийн барилгын хонгилоос олоод хөөж тууж явах биш “Тийм нэртэй хүн манайд ирж, визийн хугацаа хэтрүүлээд төд хонож байна” гээд зургийг нь тарааж, эрж олох бололцоотой болно гэсэн үг.

Зөвхөн энэ ч биш өөр олон сайхан бололцоо нээгдэнэ гэж үзэж байна.

Ерөөс төр, иргэн хоёрыг холбосон бүртгэлийн төгөлдөршил бол хөгжлийн нэг гол түлхүүр мөн бөгөөд миний дэвшүүлж буй гурав дахь санал юм.

ДӨРӨВ. ХИШИГ ХУВААРИЛАЛТЫН ТӨГӨЛДӨРШИЛ

Олж нээж байгаа байгалийн баялаг маань өнөө үеийнхний амны хишиг, хувь зохиол байх ёстой гэдэг нь эргэлзээгүй. Харин энэ их баялгийг ард түмэндээ яаж хүртээх вэ гэдэг бол хойшлуулалгүй авч ярилцууштай асуудал мөн. Энд ч бас төгөлдөршил хэрэгтэй байна. Бид сав л хийвэл төрийн албан хаагчдын цалинг нэмэх гэдэг. Энэ нь сайн, муу үр дагаврын аль алиныг авч ирдэг. Энэ бол иргэд нь өмчгүй, хөрөнгөгүй байсан, бүгд улсын нэртэй аль нэг байгууллагад зүтгэж явсан өнгөрсөн нийгмийн сэтгэл зүйн өв, нийгмийн баялгийг зөвхөн цөөн зарим хэсэгт нь л хуваарилж буй хязгаар хэмжээтэй арга юм.

Иймд баялгийн хуваарилалтыг айл өрх бүрт хүртээмжтэй, иргэн бүрт наалдацтай болгож төгөлдөршүүлэх оновчтой шинэ хэлбэр хэрэгтэй байна. Энэ хэлбэр амьдралд нэг хоёр удаа дэм болоод өнгөрөх бус, аж амьдралыг нь цаашид дээшлүүлэх хөшүүрэг болох учиртай. “Хүнд тус болох гэвэл нэг удаа идэх загас өгөх хэрэггүй, загас барих аргыг зааж өг” гэсэн үгийг бид байнга хэлдэг. Түүн шиг манай ард түмэнд хүртээх тэр баялаг нэг өдрийн хоолонд хэрэглэх загас биш, загасчлах урлаг, уурга дэгээ болж хувиран, өгөөжөө урт удаан хугацаанд өгөх учиртай. Чухам ийм менежментийг зөв хийх гэж төр, засаг ажилладаг бөгөөд дараа дараагийн Засгийн газруудын гол ажил ч энэ байх ёстой нь ойлгомжтой.

Улс үндэстнийхээ их баялгийн анхны дээжийг Монголын төр иргэн бүртээ оновчтой хүртээх учиртай гэж үзэж байна. Иймээс ашигт малтмалын салбарын эхний томоохон орлогоос нийт хүн амдаа баялгийн хишиг хүртээх чиг бодлогыг манай Засгийн газар барина. Энэ парламентаас томилогдсон эхний Засгийн газрыг тэргүүлж байсан Ц.Элбэгдоржийн хэлж байсан, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярын санал болгоод байгаа баялгийн хишиг түгээх санаачилгыг хэрэгжүүлэх цаг иржээ гэж үзэж байна. Гэхдээ энэ ажлыг зүгээр нэг мөнгө тараалт бус, төр-иргэний харилцан үүрэг хүлээсэн хамтын ажиллагаа болгох хөтөлбөрийн хэмжээнд бодож боловсруулж, хэрэгжүүлэх хэрэгтэй байна. Тухайлбал улс даяар явуулах хөрөнгийн бүртгэлтэй энэ ажлыг хослуулах сайхан боломж бидэнд байгаа юм. Нэг талаас хөрөнгө баялгаа төрдөө бүртгүүлэн данстай, хамгаалалттай болох нь иргэний үүрэг мөний адил түүнийг нь бүртгэн хамгаалах нь төрийн үүрэг мөн.

Төрд бүртгэлгүй байхын сүүдрийг бид САПУ худалдааны төв шатсан хэргээс тодорхой харж болно. Хүн бүр өөрийн хохирлыг санаснаараа хэлдэг, тэрийг нь нотолж болдоггүй, бас үгүйсгэж чаддаггүй. Чухам үүнээс болж САПУ-гийн хохирогчдын үүсгэсэн маргааныг Шүүх одоо болтол нэг мөр болгон шийдэж дуусаагүй явна. Манайхны сайн мэдэх БНСУ-д ийм хэрэг гарлаа гэхэд иргэнийхээ баялгийн чадамжийг төр нь тэр дор нь хэлээд, шийдүүлж чадна. Дашрамд хэлэхэд иргэний болон өмч хөрөнгийн бүртгэл, төрийн ой санамжаар тэргүүлж яваа энэ гүрний туршлага бидэнд үлгэр болох болно.

Манай улсад өмчийн бүртгэл явуулахад зориулж АНУ-ын Мянганы сорилтын сангаас 20 сая гаруй ам.долларын буцалтгүй тусламж олгох болоод байна. Бас өнгөрсөн жил энэ ажилд зарцуулахаар төсөвт суулгасан боловч ашиглаж чадаагүй ийм хэмжээний хөрөнгө бас байгаа. Эдгээр нь орон даяар хөрөнгийн бүртгэл явуулах Засгийн газрын зардал болно. Ард иргэд үнэн зөв мэдээлэл өгч, өөрийн хөрөнгө болон хүн амын нарийн бүртгэлд бүртгүүлж, түүнийгээ төрийн хамгаалалтад багтаах нийтийн үйл хэрэгт идэвхтэй гар бие оролцож байж, байгалийн хишгийн дээжээ хүртэх нь шударга ёсонд нийцнэ гэж үзэж байна.

Өөрөөр хэлбэл бүртгэлийн төгөлдөршлийг хишиг хүртээлтийн төгөлдөршилтэй хослуулж явуулснаар бид цаг хугацааг хожиж, хөрөнгө мөнгө хэмнэх бололцоотой болох юм.

ТАВ.ТӨРИЙН АЛБАНЫ ТӨГӨЛДӨРШИЛ

Дээр дурдсан бодлого, алхмуудыг хэрэгжүүлэх үүргийг төр өөрөө хүлээх ёстой гэдэг нь хэнд ч тодорхой. Ард түмэн төрийг өөртөө үйлчлүүлэхийн төлөө байгуулдаг байтал ард түмэндээ үйлчлэх биш, эсрэгээрээ эрх дархтаны бүлэг, олон түмний хэлдгээр хүнд сурталтны хуаран болгох замаар бид явж байна. Төрийн байгууллагын доод, дунд, дээд шатанд ард түмнээсээ элдэв шан харамж горьддог, хэрэгтэй хэрэггүй элдэв дүрэм заавраар дарамталдаг, чирэгдүүлдэг, тэндээсээ авлигын сүлжээ босгодог, татвараас олсон орлогоо өөрсдөдөө зарцуулан тансагладаг явдал хавтгайрч байна. Энэ нь төрийн нэр хүндийг сэвтүүлж, хүч чадлыг нь барж байна. Иймд өнөөдөр төрийн байгууллагуудын дүр төрх, төрийн албан хаагчдын сэтгэлгээний төгөлдөршлийг цаг алдалгүй эрчимтэй шинэчлэх шаардлагатай болж байна.

Төрийн байгууллагын бүх шатны албан хаагчдад ёс зүйтэй ажиллах, ард түмэндээ чин үнэнчээр үйлчлэх сэтгэлгээг хэвшүүлэх, аливаа үйлчилгээг ямар нэг хүнд суртал, чирэгдэлгүй, хээл хахуулиас ангид явуулах боломжийг бүрдүүлэн, “Нэг цонх”-ны үйлчилгээг бүх шатанд нэвтрүүлж, төрийн үрэлгэн, данхайсан бүтцийг цомхтгон, лиценз зөвшөөрлийн системийг зохистой хэмжээнд хүртэл цэгцлэн, хувийн хэвшлийнхэн, иргэдийн аж ахуй эрхлэх, чөлөөт хөгжлөө хангах нөхцөл, бололцоог төгөлдөршүүлэх хэрэгтэй байна.

Энэ ажил шинэ Засгийн газрын хүчээ төвлөрүүлэх нэг гол чиглэл байх болно.

Төрөөс зайлшгүй хэрэгжүүлэх чиг үүрэг, үзүүлэх үйлчилгээний хүрээг хамгийн хялбар, цэгцтэй байх хязгаарын хэмжээнд тодорхойлж, бизнес эрхлэгчдэд таатай нөхцөл бүрдүүлэх, шударга өрсөлдөөний орчныг бий болгох замаар төр нь иргэд, бизнес эрхлэгчдэдээ үйлчлэх, дэмжиж туслах хэлбэрээр зохицуулалтаа хэрэгжүүлдэг байх хэм хэмжээг хэвшүүлэх хэрэгтэй болжээ.

Хэт их ачааг төрд үүрүүлэн сульдааж, тэр хэрээр иргэдийнхээ нүдэнд сул дорой харагдаж буй эмгэгийг засах хэрэгтэй байна. Илт илүүдэж байгаа зарим эрх мэдлийг нутгийн захиргаа, нутгийн өөрөө удирдах байгууллага, төрийн бус болон бизнесийн байгууллагад шилжүүлэх, гэрээний үндсэн дээр гүйцэтгүүлэх замаар ачаагаа нимгэлж, бараа бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг худалдан авах хүрээг өргөжүүлэх, төрөөс зайлшгүй хэрэгжүүлэх чиг үүрэг, үзүүлэх үйлчилгээний стандарт, шалгуурыг тогтоож өгөх нь төрийг тэнхрүүлэх нэг арга болно. Одоо мөрдөгдөж буй Төсвийн байгууллагын удирдлага, санхүүжилтийн хуулийг өнөөгийн нөхцөл байдалтай уялдуулан илүү уян хатан болгох шаардлага байгааг тэмдэглэхийг хүсэж байна.

Төрийн хэт төвлөрсөн, олон давхар хяналтын системийг задлах, зарим төрлийн аж ахуйн үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрлийн олголтыг тодорхой хугацаагаар хязгаарлах, ингэснээр энэ асуудлыг хариуцсан төрийн албан хаагчдын орон тоо, зардлыг багасгах нь төрийн хүнд суртал, чирэгдлийг арилгахад чиглэсэн нэн чухал алхам болно.

Иргэний нийгэмтэй төр оновчтой түншилж ажиллах нь эрх мэдлээ алдан хүчгүйдэх, найр тавин найзархаж, үүрэг хариуцлагаа сулруулахын аль нь ч биш, харин ачааллаа хөнгөрүүлэх, итгэлцлийг бэхжүүлэх нэг нөхцөл болно. Оновчтой хэлбэрээр, эрэмбэ төвшний зөв тэнцвэр тогтоож чадсан ийм тохиолдолд л төр, засагт бизнесийн бүлэглэлийн нөлөө арилж, “төрийн бодлого, үйл ажиллагаа явцуу бүлгийн эрх ашигт үйлчилж байна”, эсвэл “төрийг мөнгө хөрөнгөөр худалдан авч байна” гэсэн хар арилах болно.

Ийнхүү төрийн албыг төр-иргэдийн харилцан итгэлцэл, хамтын ажиллагааны төгс илэрхийллийн төвшинд аваачиж, төрийн чадавхийг сайжруулан төгөлдөршүүлэх нийгмийн хүлээлтэд эхнээс нь бодит хариу өгч эхлэх явдлыг бид үүргээ гэж үзэж байна.

Шинэ Ерөнхий сайдын хувьд онцгой анхаарч байгаа таван асуудлаа товч танилцуулахад ийм байна. Монгол хүн “амны билгээс ашдын билиг” гэж ярьдаг. Ашдын сайхан ирээдүйг цогцлооход хэрэгтэй шинэтгэл, төгөлдөршлийн тухай ярианыхаа төгсгөлд өлзий хутаг оршсон билигт үгсийг бас хэлмээр байна.

Бид тун удахгүй хулгана жилтэй учран золгоно. “Хувьтай хүн хулгана жилийг үзнэ” хэмээн монголчууд домоглон хэлэлцэж, мөрөөдөн хүлээдэг. Төрийг домгоор жолоодож, эдийн засгийг сүсэг бишрэлээр хөтөлдөггүй нь үнэн. Гэхдээ бидний түүхэнд байгаагүй их баялаг үнэ цэнэд хүрч, эх орны маань нэр хүндийг суга өргөх боломжийг энэхүү “эрдэнийн зүйлээр бөөлжөөд байдаг эрүү цагаан хулгана” аваад ирж байгаа ч юм бил үү. Мөнөөх домогчлон ярьдаг хулгана жил нь бидний тун удахгүй учран золгох гэж байгаа 2008 онд тохиох нь.

Эцэг өвгийн маань хүсэл мөрөөдөл, эрин зууны зөн совин биеллээ олж, монгол хүн болж төрснийхөө буянг бидний монголчууд хүртэх эрин ирлээ хэмээн бодож, бэлгэшээж байна.

Эцэст нь нам, төрийн ажлын бодлого зорилго, зааг ялгааны талаар цөөн үг хэлье. Намаа амжилттай удирдаж, олон түмний итгэлийг хүлээх нь намын даргын ажил. Харин засаг төрөө төгөлдөршлийн замаар хөтлөх нь Гүйцэтгэх засгийн тэргүүний үүрэг. Би энэ хоёр үүргийн зааг ялгааг сайн харж, нарийн ялгаж байгаагаа тэмдэглэмээр байна. Өрхийн тэргүүний эрх ашгаа ажил албатайгаа хутгалгүй, эрэмбэ байрыг нь солилгүй аваад явчихаж чаддаг мянга мянган жирийн иргэний жишгээр Монгол Улсын эрх ашиг, Монгол Улсын нэгэн намын эрх ашиг хоёрыг холилгүй, хохироолгүй аваад явсан туршлага манай намд байсан, байгаа, байлгах ч болно гэдгээ бас хэлмээр байна.

Хэнд эрх мэдэл байна, тэр хардуулах үйлтэй. Манай Засгийн газрыг ч гэсэн хүмүүс бүрэн эрхийнхээ хүрээнд хардаж, хянаж байх нь дамжиггүй. Гэхдээ би зарим хүний бодож байгаачлан зөвхөн сонгуульд бэлтгэхээр энэ ажлыг авсангүй. Харин сонгуулиар саналаа дарамт шахалтгүй, ямар нэгэн наймаа нэхэлгүй шударгаар илэрхийлэх боломжийг ард түмэнд олгох, санал хураалтыг шударга явуулах, хэний ч хяналтгүй үнэмлэхүй олонх болж дураараа дургих боломжийг хаах, засгийн эрхийг барих эрх авсан улс төрийн хүчин өөрийн хөтөлбөрийг төгс хэрэгжүүлэх, тэр хэрээрээ хариуцлагаа хүлээх орчныг буй болгохын төлөө ажиллана.

Бид сонгуулийн үеэр магтаалын цаасан малгай өмсөж, хойморт залагдахаасаа илүү сонгуулийн дараагаар буй болоосой гэж хүсэж буй эрүүл орчин бүрдүүлснийхээ төлөө магтагдахын төлөө зүтгэнэ. Бидэнд санасан бодсоноо, батлагдсан хөтөлбөрөө хэрэгжүүлэх боломж олгооч ээ гэж хүсэж байна. Ийм боломж олговол бүтээж бий болгосноо зөвхөн МАХН-д, зөвхөн энэ Засгийн газарт хаяг болгохгүй гэдгээ хэлэх байна.

Асар богино хугацаанд амжиж хийх шаардлагатай энэхүү шинэтгэл төгөлдөржүүлэлтээ амжилттай өрнүүлж гэмээнэ сонгуулийн тэр өдөр “Бидний эхлүүлсэн төгөлдөршлийн үйл хэрэгт энэ парламентад суугаа бүх нам, бүх гишүүд хамаатай” гэдгийг би олон түмэндээ тунхаглан зарлах болно.

Манай Засгийн газар сонгуулийн дараагаар буй болох шинэ засаг төрд эрүүл орчин бүрдүүлснийхээ төлөө урам өгсөн бүлээн үг дуулахын төлөө зүтгэнэ. Ард түмнийхээ сайн сайхан амьдрал, гэрэлт ирээдүйн төлөө ажиллана. Богино хугацаанд амжуулах ёстой энэхүү шинэтгэл төгөлдөршлийг дэмжиж өгөхийг Та бүхнээсээ хичээнгүйлэн хүсье.

Монгол Улс маань цэцэглэн мандах болтугай.

Анхаарал тавьсанд баярлалаа.

From:

http://www.news.mn/news?section=news&page=show&content=news&id=4320

С.Баяр тэдэнд єртэй нь vнэн бололтой

Эр хvнд эргэж буцах шиг муухай юм байдаггvй гэдэг. Гэтэл суурин дээрээ хэд хєрвєєгєєд байгаа Ерєнхий сайд С.Баярт хэлэх vг олдохгvй нь.Ингэж бодоход хvрсэн нь
Засгийн газрын бvрэлдэхvvнд нэр дэвшээд унасан хvмvvсээ ахиад л зvтгvvлэхээр шийдсэнд байгаа юм. Тордуулж хэлбэл, Тvлш эрчим хvчний сайдад Ч.Хvрэлбаатарыг, Байгаль орчны сайдад Г.Шийлэгдамба нарыг зvтгvvлэх саналаа Монгол Улсын Ерєнхийлєгчид єчигдєр єргєн барив. Сангийн яамны тєрийн нарийн бичгийн дарга Ч.Хvрэлбаатарыг Ерєнхий сайд маань єєрийнхєє гараар унагах санал бичсэн хэрнээ одоо болохоор тvvнээс єєр тvшээ байхгvй мэт аашилж байна. Vvнийг юу гэхэв. Ёстой суудал дээрээ хэд бол хэд хєрвєєдгийн гайхамшиг гэх vv.

Уг нь тvvнийг АН-ын зєвлєл нэгэнтээ Оюу толгой, Таван толгойн гэрээг хийхэд Ч.Хvрэл¬баатарыг гадаадын хєрєнгє оруулагчид тал зассан. Тэгэхдээ бvр ашигт малтмалын гэнэтийн ашгийн 68 хувийн татвараас чєлєєлvvлэхийг эрмэлзсэн гэдэг vндэслэлээр сайд байх эрхгvй гэж vзсэн. Гэтэл єнєєдєр энэ эрхэм дахиад сайд болох гээд чичирч дайраад явж байна. Явж байна ч гэж дээ зvтгvvлж байх юм, С.Баяр. Єчигдєрхєн тvvнийг багтаа авахад дэмий гэж хатуу шийдсэн атлаа єнєєдєр бvхэл бvтэн салбар хариуцуулах гээд сууж байгаагийн учир юув. МАХН-ын Удирдах Зєвлєл нь тvvнд дээрх алхамыг хий гэж дарамтлав уу. Vгvй бол МАХН больё, УИХ дахь бvлэг дотор ТЭХЯ толгойлох сайд олдоогvй гэвэл vлгэр мэт сонстоно.

Хєндлєнгєєс харсан хэнд ч Ерєнхий сайд энэ тvшээд сайдын суудлын єртэй мэт санагдаж байгаа биз. Уг нь Ерєнхий сайдад ард тvмний ємнє л єр авлагын данстай байх ёстой. Зон олон амьдралд минь гэрэл гэгээ тусгаач гэсэн нэхэл хатуу єр vе vеийн Ерєнхий сайдад байдаг. Гэтэл тvvний энэхvv уймраа хvн шиг эргэж буцсан шийдвэрийг нь зєв талаас нь тунгаая гэх нь ээ боломж алга.

Сайдын суудлын тєлєє бараг цусгvй дайн дэгдсэн байхад зарим нэг нь сайд болох ёстой мэт аашилж хошуугаа унжуулж суух юм. Яг л айлын буруу ишилсэн сvх шиг эрх хvvхдvvдийг санагдуулж байгаа биз. Намын хэнз тvшээд сайд болохгvй бол гээд гэдийгээд хэвтсэн бололтой. Аяыг нь олох гэж С.Баяр салбараа, бvр заримд нь тvvнтэй тэнцэхvйц албан тушаал єгч аргадаж байх шиг.

Энэ завсар саяхан ОХУ-ын санаачлагаар болсон эдийн засгийн форумд оролцсон шинэ оросууд С.Баярт єєрсдєд нь vйлчилж байсан тvшээг багтаа авахыг санал болгосон гэх яриа ч саарал ордонд дэгдээд амжив. Нєгєєтэйгvvр, ЗТАЖ-ын сайдад нэр дэвшиж байсан Г.Шийлэгдамба одоо БОЯ-ыг тэргvvлэхээр болжээ. Тэрбээр сайд гэж дуудуулахын тєлєє аль ч салбарыг голох юмгvй авч байгаа нь инээдтэй л хэрэг. Ямар ч салбарыг аваад явчих тийм чадалтай тvшээ гэж vv. Хэний хэдий насандаа хийсэн "буяны" vрээр зарим хvн сайд болох заяатай мэт байдаг байна аа. Атаархмаар байгаа биз.

Бvр сайд болж эс чадвал Монгол Улсын "саалийн vнээний" эзнээр очих юм. Єєрєєр хэлбэл, ЗТАЖ-ын сайдаас нэр нь мултарсан Ч.Ганзоригийг Эрдэнэт vйлдвэрийн дарга болгохоор МАХН-ын Удирдах зєвлєл, бvлэг нь хvртэл хvлээн зєвшєєрчээ. Ямар хvмvvс болохоороо намаа даргатай нь, Удирдах зєвлєл, бvлэгтэй нь худалдаж идээд сайдын суудал руу ногоон гэрлээр хурдалдаг байна даа. Худалдаж иддэг гэдгийг нэгэнтээ Л.Гvндалай ам алдаад сайдын суудлын ханшийг илчилсэн.

Тэднийг тєрийн албан хаагч атлаа баяжсан тvшээд гэдэг. Эсвэл намдаа тийм их мєнгє цацсан юм болов уу. Одоо тэднийг "жаргах замд" АН л саад болж магад. Гэхдээ ардаа хvчтэй олонхио жагсааж чадсан юм чинь АН-ын зєвлєлийг бол бяцлаад, хvч тvрэн дайраад гарч мэднэ.

Дугаар 240(661)
ӨНӨӨДРИЙН МОНГОЛ

Монголд мөнгө угаах шаардлагаггүй

Хэн нэгэн таныг бохир мөнгөтэй байна уу үгүй юу шалгахгүй учир та заавал мөнгөө угаах шаардлагаггүй. Та хаанаас ч, хэнээс ч хэдэн төгрөг олсон хэнд ч тайлагнах шаардлагаггүй.

Таныг зүгээр л хүмүүс "Аан, энэ чинь нөгөө тийм дарга", эсвэл "тендерийн коммиссын гишүүн" гэх мэтээр хэлж, тэгэлгүй яахав дээ гэж ойлгоцгооно. Энэ одоо манай нийгмийн нэгэн байх ёстой зүйлүүдийн нэг.

Гэхдээ саяхан нэг телевизийн реклам харлаа. Тэнд хүү нь ааваасаа "Та энэ машиныг цалингаараа авсан уу" гэж асуух юм. Тэрийг харсан та, хэзээ надаас хүү минь ингэж асуух болоо гэсэн бодол төрсөн гэж найдах юм. Энэ реклам сүржин нэртэй даржин байгууллагын захиалгаар гарсан гэсэн. Гэвч нөгөөдүүлд нэгийг бодогдуулсан байх хэмээн найдмаар.

Бидний мэдэх өндөр хөгжилтэй оронд, аливаа хүний бүхий л мэдээлэл нэгэн цогц системд бүртгэгдэн байдаг учир хэн хэзээ хаана ямар орлого олж, ямар зарлага гаргасан нь тодорхой, энэ тохиолдолд тэнд заавал бохир мөнгийг угаах шаардлага гардаг байна. Эс бөгөөс, түүнийг хаанаас ийм орлого олсоныг тайлбарлахыг шаардах болно.

Тухайн хүн тус нийгмийн нэгэн бүрэлдэхүүн, гишүүн бөгөөд бүхий харилцаа нь зөв, үнэн байлгахыг төр биш нийгэм нь өөрөө шаардах юм.